گرید وبلاگ
عارضه چشم گیلاسی در سگها چیست؟
عارضهی چشم گیلاسی (پروپلاپس غده پلک سوم) زمانی اتفاق میافتد که غدهی اشکی واقع در پلک سوم (پلک اضافی سگها) از محل طبیعی خود بیرونزده و به شکل تودهای قرمز یا صورتی در گوشه داخلی چشم نمایان میشود. این غده عملکرد مهمی در تولید اشک و محافظت از قرنیه دارد و اختلال در آن میتواند مسیر به مشکلات بینایی و خشکی چشم باز کند.
ساختار و عملکرد پلک سوم و غده اشکی
پلک سوم (یا غشا نیکتیتانت) در سگها از گوشه داخلی چشم ظاهر شده و دارای دو بخش کلیدی است: کارتیلج (T-شکل) و غده اشکی. این غده تا حدود ۳۰–۶۰٪ از بخش آبی اشک را تولید میکند.
این ساختار توسط رشتههای بافت همبند (لیگامانها و الیاف کلاژن) به جای خود متصل شده است. ضعف این بافتها یا جابهجایی کارتیلج میتواند منجر به بیرونزدن غده شود.
درک دقیق این ساختار برای تشخیص درست و انتخاب تکنیک جراحی مناسب بسیار حیاتی است.
علت ایجاد چشم گیلاسی و عوامل مستعدکننده
علت ایجاد چشم گیلاسی و عوامل مستعدکننده
ژنتیک و نژاد
یکی از یافتههای بهروز این است که مطالعه ژنومی اخیراً نشان داده که چندین SNP (نقطهتغییر ژنتیکی) با پروپلاپس غده پلک سوم در سگها در ارتباط هستند. به عنوان مثال، در مطالعه GWAS در سال ۲۰۲۵، چهار SNP در منطقه CFA3 و پنج SNP در منطقه CFA22 با این عارضه مرتبط شناخته شدند.
نژادهایی که بهطور مشخص در معرض خطر بیشتری هستند:
- کوکر اسپانیل آمریکایی
- کوکر اسپانیل انگلیسی
- بیگل
- بوستون تریر
- بولداگ انگلیسی
- بولداگ فرانسوی
سگهای بریچوسفالی (دماغ کوتاه) به دلیل شکل خاص جمجمه و فضای کم در ناحیه چشم نیز بیشتر در معرضاند.
سایر عوامل
- ضعیف بودن لیگامانها یا بافت همبند نگهدارنده غده
- عفونت یا التهاب مزمن چشم، ضربه یا تحریک مکرر چشم
- افزایش فشار داخل چشم یا جابهجایی کارتیلج پلک سوم ممکن است زمینهساز عارضه باشند.
| مطالب مرتبط: بیماریهای چشمی گربهها؛ علائم، دلایل رایج و نشانهها |
علائم بالینی وجود عارضه چشم گیلاسی در سگ ها
چشم گیلاسی معمولاً با چند علامت مشخص بروز میکند:
- تودهی قرمز یا صورتی شبیه گیلاس در گوشه داخلی چشم—معمولاً در پلک سوم ظاهر میشود.
- ترشح بیشتر اشک، ممکن است اشک شفاف یا مخاطی باشد.
- قرمزی یا التهاب پوست ملتحمه اطراف پلک سوم.
- سگ ممکن است چشم خود را بخاراند یا مالش دهد، که نشاندهنده ناراحتی است.
- اگر درمان نشود، ممکن است بهتدریج تولید اشک کاهش یابد و خشکی چشم، زخم قرنیه یا حتی کوری ایجاد شود.
تشخیص چشم گلاسی
تشخیص پروپلاپس عمدتاً با معاینه چشمی توسط دامپزشک یا چشمپزشک حیوانات انجام میشود. مراحل معمول:
- معاینه ظاهری: مشاهدهی توده در گوشه داخلی چشم، بررسی قرنیه و ملتحمه.
- تست اشک (مثل Schirmer Tear Test) برای ارزیابی میزان تولید اشک و وجود خطر خشکی چشم.
- بررسی احتمال وجود کارتیلج پیچخورده (Scrolled Cartilage) که ممکن است، همزمان با یا به جای پروپلاپس غده، ظاهر شود.
- در موارد خاص، ممکن است عکس با فلورسئین برای بررسی آسیب قرنیه یا آزمایشهای تخصصیتر صورت گیرد.
تشخیص چشم گلاسی در سگ ها
درمان پروپلاپس یافتههای جدید و راهکارهای بهینه
اصول کلی
در درمان چشم گیلاسی، مهم است که غدهی اشکی را برداشته نشود مگر در موارد بسیار خاص؛ زیرا حذف غده میتواند به کاهش تولید اشک و در نتیجه خشکی مزمن چشم (Keratoconjunctivitis sicca) منجر شود.
روشهای جراحی
مطالعات اخیر (مرور ۲۰۱۸) نشان دادند که روشهای مختلف جراحی وجود دارد اما شواهد کافی برای اظهار برتری یک روش نسبت به دیگری هنوز محدود است.
از جمله تکنیکهای رایج:
- Morgan’s Pocket Technique (تابلی “جیبزدن”): ایجاد دو برش در ملتحمه برای ایجاد جیب و قرار دادن غده داخل آن. احتمال موفقیت در متاآنالیز ~۳٪ نرخ شکست گزارش شده است.
- Intranictitans Tacking (بخیه نگهدارنده): بخیهای که غده را به کارتیلج یا بافت مجاور میچسباند.
- Anchoring Methods (مثل برش و بخیه به استخوان یا بافت اطراف): در موارد پیچیده یا با کارتیلج آسیبدیده.
| مطالب مرتبط: التهاب ملتحمه آلرژیک در سگ و گربه |
یافتههای بسیار جدید
مطالعه ژنتیکی سال ۲۰۲۵ نشان داد که این عارضه ممکن است با ژنهایی مانند NR2F1، DIO3، TTC8 مرتبط باشد. این میتواند آیندهای برای پیشگیری یا راهکارهای ژنتیکی باز کند.
پیشآگهی
اگر جراحی زود انجام شود، پیشآگهی بسیار خوب است. جایگزینی غده به موقع، احتمال عود را کاهش میدهد. اما درمان دیرهنگام میتواند منجر به کاهش تولید اشک و مشکلات ثانویه گردد.
مراقبت پس از جراحی چشم گیلاسی در سگ ها
- استفاده از قلادهی الیزابتی («E-collar») تا حیوان نتواند چشم را بخاراند.
- مصرف داروهای تجویزی: ضدالتهاب، آنتیبیوتیک، قطرههای چشمی روانکننده.
- تمیز نگهداشتن اطراف چشم و جلوگیری از فشار یا مالش.
- ویزیت پیگیری معمولاً بعد از ۲–۴ هفته، و سپس سالانه برای بررسی تولید اشک و احتمال خشکی چشم.
پیشگیری از ایجاد عارضه پروپلاپس و توصیههای حرفهای
- در نژادهای مستعد، معاینهی چشمی منظم توسط دامپزشک توصیه میشود.
- پرورشدهندگان باید سابقهی ژنتیکی، وجود یا عدم وجود این عارضه در نسل پیشین را بررسی کنند.
- از ورود آسیب فیزیکی یا تحریک مزمن چشم (مثلاً خاراندن زیاد، قرارگیری در محیط پرگردوغبار) پرهیز شود.
- اطلاعرسانی به صاحبان سگها دربارهی علائم اولیه باعث تشخیص زودتر و درمان موفقتر میگردد.
جمعبندی
چشم گیلاسی در سگها یک عارضه شایع اما قابل درمان است؛ اگرچه هنوز علت دقیق ژنتیکی آن بهطور کامل شناخته نشده، یافتههای ژنتیکی جدید نشان میدهد که میتوان در آینده به راهکارهای پیشگیری ژنتیکی نیز فکر کرد. درمان بهموقع، حفظ عملکرد غده اشکی و مراقبت تخصصی پس از عمل، کلید جلوگیری از عوارض جدی مثل خشکی چشم و کاهش بینایی هستند.
اگر سگ شما دچار عارضه چشک گیلاسی شده است، جای هیچ نگرانی نیست. برای مشاوره با دامپزشکان و جراحان بیمارستان شبانهروزی دامپزشکی اکسیژن، میتوانید با ما در تماس باشید.
