گرید وبلاگ
همه چیز درباره آرتروز در حیوانات خانگی: از تشخیص تا درمان
آرتروز در حیوانات خانگی: از علت و علائم تا تشخیص، درمان و پیشگیری
آرتروز (Osteoarthritis) یا استئوآرتریت یکی از بیماریهای مزمن و شایع مفصلی در سگها و گربهها است. در این بیماری، آرتروز (Osteoarthritis) یا استئوآرتریت یکی از بیماریهای مزمن و شایع مفصلی در سگها و گربهها است که برخلاف تصور عمومی، تنها مختص انسان نیست. نتیجهی این روند، درد، التهاب، سفتی حرکتی و کاهش کیفیت زندگی حیوان است. شناخت علائم اولیه، رعایت رژیم حرکتی مناسب و درمان بهموقع میتواند از پیشرفت آرتروز جلوگیری کند.
آرتروز در حیوانات خانگی چیست و چگونه ایجاد میشود؟
آرتروز در اصل بیماری فرسایشی مفصل است که با گذشت زمان و بر اثر عوامل مختلف بهوجود میآید. در مفصل سالم، استخوانها بهوسیلهی لایهای از غضروف نرم از هم جدا شدهاند و در مایع مفصلی شناورند؛ این ساختار باعث حرکت بدون اصطکاک میشود
اما زمانیکه به هر دلیل غضروف آسیب ببیند، استخوانها بهصورت مستقیم با یکدیگر تماس پیدا میکنند. فرآیند آرتروز در حیوانات خانگی، معمولاً در مفاصل تحملکنندهی وزن (مثل ران و آرنج) رخ میدهد. این واکنش گرچه دفاعی است، اما در نهایت به سفتی مفصل و محدودیت حرکتی منجر میشود.
به مرور زمان، چرخهی التهاب، درد و کاهش حرکت، مفصل را به مرحلهای میرساند که حتی فعالیتهای ساده مثل برخاستن یا راه رفتن برای حیوان دردناک میشود.
دلایل بروز آرتروز در سگها و گربهها
آرتروز معمولاً نتیجهی ترکیب چند عامل است، نه فقط افزایش سن. شناخت این دلایل به پیشگیری و درمان بهتر کمک میکند.
به طور کلی، آسیب اولیه به مفصل یا فشار مزمن میتواند نقطهی شروع بیماری باشد. حیوانات دارای نژادهای خاص یا با سبک زندگی غیرفعال معمولاً بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
مطالب پیشنهادی: علائم پیر شدن سگ و نکات نگهداری از سگ پیر
مهمترین علل بروز آرتروز در پتهای خانگی:
- ژنتیک و نژاد: نژادهایی مثل لابرادور، ژرمن شپرد و گلدن رتریور استعداد بیشتری دارند.
- رشد غیرطبیعی استخوانها: مشکلاتی مانند دیسپلازی ران یا آرنج تعادل حرکتی مفصل را بر هم میزنند.
- آسیبهای فیزیکی: ضربهها یا شکستگیها میتوانند به التهاب مزمن منجر شوند.
- چاقی: وزن زیاد بار اضافی بر مفاصل وارد میکند.
- افزایش سن: با بالا رفتن سن، توان ترمیم سلولهای غضروفی کاهش مییابد.
- ورزش یا بازی نادرست: پرشهای مکرر، دویدن روی سطوح سخت یا پلهها از دلایل رایجاند.
نکته: برخلاف تصور عمومی، آرتروز در حیوانات فقط مختص حیوانات پیر نیست. بسیاری از سگهای جوان نژاد بزرگ در اثر فشار یا تغذیهی نامتعادل در سالهای ابتدایی زندگی دچار آن میشوند.
علائم آرتروز در حیوانات خانگی
علائم آرتروز در حیوانات خانگی
مراحل اولیه آرتروز در حیوانات خانگی در ممکن است علائم خفیفی داشته باشد و بهسادگی با خستگی یا تنبلی اشتباه گرفته شود. اما با پیشرفت بیماری، علائم آشکارتر میشوند. بهطور معمول، حیوان در ابتدا پس از استراحت به سختی حرکت میکند اما بعد از چند قدم، وضعیت بهبود مییابد. این الگو یکی از نشانههای اختصاصی آرتروز است.
نشانههای شایع آرتروز شامل:
- بیمیلی به فعالیت یا بازی
- لنگش و سختی در حرکت (بهویژه صبحها یا بعد از استراحت)
- واکنش به لمس مفصل یا فریاد از درد
- کاهش انعطاف در مفاصل یا دامنهی حرکتی
- صدای تقتق هنگام حرکت
- تورم یا گرم شدن محل مفصل
- تغییرات رفتاری مانند گوشهگیری یا پرخاشگری
- بیاشتهایی و کاهش وزن بهدلیل درد مزمن
مشاهدهی مکرر هرکدام از این علائم میتواند نشانهی وجود آرتروز باشد و نیاز به بررسی دامپزشکی دارد.
مطالب پیشنهادی: راهنمای جامع خرید سگ
مفاصل درگیر در آرتروز و نحوهی آسیب آنها
هر مفصلی که وزن یا فشار مکانیکی بالایی را تحمل کند، ممکن است درگیر آرتروز شود. با این حال، در حیوانات خانگی برخی نواحی بیشتر مستعد هستند:
مفصل لگنی–رانی (ران و لگن)
دیسپلازی مفصل ران شایعترین علت آرتروز در این ناحیه است. در این بیماری، سر استخوان ران بهدرستی در حفرهی لگن قرار نمیگیرد و با هر حرکت دچار اصطکاک میشود.
در مراحل اولیه، حیوان در برخاستن یا دویدن دچار لنگش خفیف است، اما در مراحل پیشرفته درد مداوم و کاهش قدرت حرکتی بروز میکند.
مفصل شانه
آرتروز شانه معمولاً بهدلیل بیماری استئوکندریت دیسکانس (OCD) ایجاد میشود. در این حالت، جریان خون در بخشی از استخوان مختل شده و غضروف ضعیف میشود.
قطعهی جداشدهی غضروف موجب التهاب مفصل و درد شدید در حین حرکت اندام قدامی میشود.
مفصل زانو
مفصل زانو متشکل از چند استخوان، رباط و عضله است و ساختار پیچیدهای دارد. پارگی رباط صلیبی یا دررفتگی کشکک (Patellar Luxation) از علل اصلی آرتروز در این مفصلاند.
این آسیبها موجب حرکات غیرطبیعی زانو و تخریب تدریجی غضروف میشوند.
مفصل آرنج
در نژادهای بزرگجثه، ناهماهنگی رشد زند زبرین و زند زیرین فشار نامتوازن بر مفصل ایجاد میکند
نتیجهی این فشار، التهاب مزمن و دردناک است که در نهایت با تغییر شکل استخوان و محدودیت حرکتی همراه میشود.
روشهای تشخیص آرتروز
روشهای تشخیص آرتروز در حیوانات خانگی
تشخیص دقیق آرتروز در حیوانات نیاز به بررسی ترکیبی از علائم بالینی و یافتههای تصویربرداری دارد. دامپزشک پس از معاینه، معمولاً از روشهای زیر استفاده میکند:
- معاینهی فیزیکی: بررسی دامنهی حرکتی، لنگش و حساسیت به لمس.
- تصویربرداری (X-Ray): نشاندهندهی کاهش فاصلهی مفصلی، رشد استخوانهای اضافه و تغییر شکل استخوانها.
- MRI یا CT: در موارد پیچیده برای ارزیابی دقیقتر غضروف و رباطها.
- نمونهگیری از مایع مفصلی: جهت تفکیک بیماریهای التهابی از آرتروز دژنراتیو.
- آزمایش خون: برای بررسی علل زمینهای مانند عفونت یا بیماری خودایمنی.
تشخیص زودهنگام نقش مهمی در کنترل بیماری دارد؛ چرا که در مراحل اولیه میتوان با درمانهای ساده از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
درمان آرتروز حیوانات خانگی
درمان آرتروز چندوجهی است و هدف آن کاهش درد، کنترل التهاب و بهبود عملکرد مفصل است. هیچ درمانی نمیتواند غضروف از بینرفته را بازسازی کند، اما میتوان پیشرفت بیماری را بهشدت کند کرد.
مدیریت وزن و اصلاح سبک زندگی
کاهش و کنترل وزن در حیوانات یکی از مؤثرترین اقدامات در درمان آرتروز است. وزن اضافی فشار مستقیم بر مفاصل وارد میکند و روند تخریب را سرعت میدهد.
فعالیتهای فیزیکی نیز باید متعادل و کنترلشده باشند؛ ورزش سبک روزانه مانند پیادهرویهای کوتاه به روانتر شدن حرکت مفصل کمک میکند.
محیط نگهداری باید امن، گرم و بدون لغزش باشد تا خطر آسیب کاهش یابد.
داروهای ضدالتهاب و مسکنها
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مخصوص حیوانات، مانند کارپروفن یا ملوکسیکام، فقط باید توسط دامپزشک تجویز شوند.
این داروها باید فقط با نسخهی دامپزشک مصرف شوند، زیرا مصرف خودسرانه یا استفاده از داروهای انسانی (مثل ایبوپروفن یا ناپروکسن) بسیار خطرناک است.
مطالب پیشنهادی: بهترین غذا برای سگ ها چیست؟
مکملهای تغذیهای و ریزمغذیها
برخی مکملها با هدف تقویت ساختار غضروف و کاهش التهاب تجویز میشوند:
- گلوکوزآمین و کندرویتین: کمک به حفظ سلامت غضروف.
- اسیدهای چرب امگا ۳: با خاصیت ضدالتهابی طبیعی.
- ویتامین E و C: برای تقویت عملکرد سلولی و مقابله با اکسیدانها.
مصرف منظم این ترکیبات معمولاً در بازهی ۶ تا ۸ هفتهای اثر خود را نشان میدهد.
فیزیوتراپی و تمرینات کنترلشده
فیزیوتراپی با تمرکز بر تقویت عضلات اطراف مفصل، جریان خون و انعطاف مفصل را بهبود میدهد.
تمرینات در آب (هیدروتراپی) از مؤثرترین روشها برای کاهش درد و افزایش تحرک است، زیرا بدون اعمال وزن زیاد انجام میشود.
درمان جراحی
در موارد شدید، جراحی میتواند تنها گزینهی مؤثر باشد. روشهای جراحی شامل اصلاح استخوان، برداشتن استخوانهای آسیبدیده، یا تعویض مفصل است. این تصمیم باید توسط دامپزشک و جراح متخصص، بر اساس سن، وضعیت عمومی و شدت آسیب اتخاذ شود.
پیشگیری از آرتروز در حیوانات خانگی
پیشگیری بهترین روش مقابله با آرتروز در حیوانات است، زیرا پس از آسیب غضروف، بازسازی کامل آن امکانپذیر نیست.
برای پیشگیری از بروز یا پیشرفت آرتروز، باید از سنین پایین به سلامت مفاصل توجه شود.
نکات کلیدی پیشگیری:
- حفظ وزن ایدهآل از تولگی
- تغذیهی متعادل با مکملهای مناسب رشد مفصل
- پرهیز از پرش و فعالیتهای سنگین در سن رشد
- معاینات دورهای مفاصل توسط دامپزشک
- گرم نگهداشتن بدن حیوان در فصلهای سرد برای کاهش خشکی و درد مفصل
چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- درد یا لنگش مداوم در یک یا چند اندام
- بیمیلی به حرکت، پریدن یا بازی
- تغییر رفتار ناگهانی یا پرخاشگری
- علائم گوارشی پس از مصرف دارو (بهویژه خونریزی)
- بیاشتهایی و ضعف عمومی
نتیجهگیری
آرتروز یکی از بیماریهای شایع در حیوانات خانگی، بهویژه سگها و گربهها است. هرچند درمان قطعی ندارد، با مراقبت دامپزشکی منظم و مدیریت سبک زندگی میتوان کیفیت زندگی حیوان را تا حد زیادی حفظ کرد.
در صورت بروز علائم اولیه، مراجعهی سریع به بیمارستان دامپزشکی بهترین تصمیم است تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.
بیمارستان دامپزشکی اکسیژن بهصورت شبانهروزی آمادهی ارائهی خدمات تشخیصی، درمانی و فیزیوتراپی برای حیوانات مبتلا به آرتروز است.
منبع: clinical veterinary advisor
